IEC 60044-2/1997-02 – Clause 2.1.17.1

- Akım transformatörünün sürekli termik akımı, primer anma akımının yüzde olarak
geniÅŸletilmiÅŸi olarak tarif edilmesi halinde,
akım yanılgısı ve faz kayması değerleri, Tablo 8
’ de primer akımın %120 primer
akımı için verilen sınır değerleri aşmamalıdır.
Standard primer akım genişleme sahaları, primer nominal akımın yüzdesi olarak,
120% – 150% – 200%
ÅŸeklinde tarif edilmiÅŸtir.
Not:
TS 620/1978 Paragraf 1.2.2.3b’ ye bakınız.
IEC 60044-1/1996-12 – Clause 11.3

gerilim yükseltme katsayısı ve buna karşılık olan gerilim uygulama süresi ne olursa
olsun, belirli bir gerilimde ve anma frekansında, anma yükünde veya bu yüklerin
birden çok olması halinde bunların en büyüğüne eşit bir yükte ve 0.8 – 1 arasında
bulunan bir güç katsayısında, Tablo 5‘ de gösterilen sınırları aşmamalıdır.
(Bu özellik bütün gerilim transformatörleri için geçerlidir).
Sıcaklık artış deneyinde gerilim transformatörüne uygulanan gerilimler aşağıdaki
gibi olmalıdır:
- Anma gerilim yükseltme katsayısı ve buna karşılık olan gerilim uygulanma süresi
ne olursa olsun, bütün gerilim transformatörlerine primer anma geriliminin
1.2 katına eşit bir gerilim uygulanmalı, deneye transformatör kararlı sıcaklığa
erişinceye kadar devam edilmeli ve deneyin sonunda Tablo 5’ de gösterilen
değerlerin sağlanıp sağlanamadığına bakılmalıdır.
- Anma gerilim yükseltme katsayısı 30 saniye için 1.5 veya 30 saniye için 1.9 olan
gerilim transformatörlerine, primer anma geriliminin 1.2 katına eşit bir gerilim,
transformatör kararlı sıcaklığa erişinceye kadar uygulanmalı; bundan sonra, anma
gerilim yükselme katsayısına karşılık olan gerilim 30 saniye süre ile uygulanmalı
ve deneyin sonunda sıcaklık artışı Tablo 5’ de gösterilen değeri 10°C’ den çok
aşmamalıdır.
Bu gerilim transformatöründe sıcaklık artışı, deney transformatör soğuk durumda
iken başlanmak ve anma gerilim yükseltma katsayısına karşılık olan gerilim
30 saniye süre ile uygulanmak sureti ile de yapılabilir. Bu koşullarda yapılan
deneyin sonucunda, gerilim transformatörünün sıcaklık artışı, başlangıçtaki
sıcaklığa göre 10°C’ yi geçmemelidir.
- Anma gerilim yükseltme katsayısı 8 saat için 1.9 olan gerilim transformatörlerine,
primer anma geriliminin 1.2 katına eşit bir gerilim, transformatör kararlı sıcaklığa
erişinceye kadar uygulanmalı; bundan sonra anma gerilim yükseltme katsayısına
karşılık olan gerilim 8 saat süre ile uygulanmalı ve deneyin sonunda
transformatördeki sıcaklık artışı Tablo 5’ de verilen değerleri 10°C’ den çok
aşmamalıdır.
Eğer transformatör sargıları termik yük değerli ise, bu transformatör primer anma
geriliminde ve yükü bu termik yüke eşit empedans ve güç faktörlü yüklenmiş ancak,
açık üçgen sargısı yüksüz olarak tekrar test edilir.
Gerilim transformatöründe yükü sipesifik olan birden fazla se
konder sargının
bulunması durumunda sıcaklık artışı deneyi, bu termik yükle yüklü ve yükün
anma güç katsayısında yüklenerek her bir sargı için ayrı ayrı yapılır.
Test sargı sıcaklıkları kararlı sıcaklığa erişinceye kadar ( en son iki ölçüm arası
sıcaklık farkı 1°C’ ye eşit veya küçük olduğunda) devam eder.
Bu tür bir transformatöre ait örnek test adımları Tablo 6’ da verilmiştir.

Gerilim Transformatörleri (IEC 60044-2/1997–02 Clause 5.4)

Tablo 6.. Tek kutuplu artık gerilim sargılı bir gerilim transformatörüne ait, örnek test adımları.
- Deniz seviyesine göre 1000m’ nin üzerinde bulunan bir yükseltide çalışması öngörülen,
ancak deneyleri 1000m’ nin altında yapılan ölçü transformatörlerinin sıcaklık artış
sınırları çalışma yerinin 1000m’ nin üzerindeki her 100m yüksekliği için,
- yağlı ölçü transformatörlerinde % 0.4
- kuru ölçü transformatörlerinde % 0.5
oranında küçültülmelidir.
- Sargıların sıcaklık artışları, sargının kendi yalıtkanının, içine daldırılmış bulunduğu
yalıtkan ortamın en düşük yalıtım seviyesi ile sınırlanmıştır.
Yalıtkanlar için sınıflarına göre kabul edilebilecek sıcaklık artışı sınırları Tablo 5’ de
gösterilmiştir.
- Ölçü transformatörü bir yağ genleşme kabı ile donatılmışsa ve yağın üzerinde asal bir
gaz bulunuyorsa veya,
rt
TestNoAşırı GerilimDeneySekonder SargıAçık Üçgen SargıÖlçme NoktalarıSıcaklık FaktörüSüresiCosb=0.8Cosb=0.8Aışı °C11.2 UnSıcaklık artışımax.klasgücüYüksüzPrimerSargı13.4sabit olana kadar150VASekonderSargı17.5Açık Üçgen Sargı13.521.0 UnSıcaklık artışıTermik YükYüksüzPrimerSargı22.1sabit olana kadar350VASekonderSargı28.0Açık Üçgen Sargı22.531.9 Un8hmax.klasgücüTermik YükPrimerSargı28.4150VA400VASekonderSargı38.6Açık Üçgen Sargı40.5
- Ölçü transformatörü hava sızdırmayacak (hermetik) biçimde kapalı ise, kazanın üst
kısmındaki yağın sıcaklık artışı 55°C’ yi aşmamalıdır.
Yukarıdaki düzenlerin hiçbirinin bulunmadığı durumlarda, kazanın üst kısmındaki yağın
sıcaklık artışı 50°C’ yi aşmamalıdır.
Sargılarla veya yalıtkanlarla temasta olan veya bunların çok yakınında bulunan manyetik
devrenin ve diğer metal kısımlarının yüzeylerinde ölçülen sıcaklık artışları, sargılar veya
yalıtkanlar için Tablo 5’ de verilen değerleri aşmamalıdır.

Kaynak: Alce Elektrik

akımın toprak ile bobin arasında dolaşmasını sağlayacak değerde reaktansı olan bir
bobin aracılığıyla, nötrü toprağa bağlanmış olan şebekedir.
Not:
Söndürme bobini üzerinden topraklamış şebekede arıza artık akımı, havadaki arıza
arkının kendiliğinden sönmesini sağlayacak değerde sınırlandırılmıştır.

Akım Transformatörleri (IEC 60044-1/1996-12 – Clause 2.1.21)
Gerilim Transformatörleri (IEC 60044-2/1997-02 – Clause 2.1.22)

kaynak: Alce Elektrik

Åžekil-1

Sinüsoidal şekildeki bu bozulmalar istenilen bir durum değildir. Bu tür işaretlerle çalışan elemanlarda ya da yüklerde fazladan güç kaybı (distorsiyon gücü) ve arızalar meydana gelir. Bu durum alternatif akımın kullanıldığı ilk günlerden bu yana varolmuştur. Bilim adamları sinüsoidal şekildeki bozulmaları belirli sınırlar içinde tutmak veya tamamen yok etmek için çözümler aramışlardır.

Åžekil-2

Fransız fizikçisi ve matematikçisi Joseph Fourier 1882 yılında çözüm olabilecek bir teori geliştirmiştir. Teoriyi sadece alternatif akım için kısaca ele alacak olursak, sinüsoidal şekildeki bozulmanın sebebi, ana frekansın tam katları olan frekanslara sahip sinüsoidal bileşenlerdir. Bu bileşenlerin her birine harmonik denir. Sinüs eğrisindeki harmoniklerin sebebi, güç sistemlerinde farklı amaçlarla kullanılan bazı cihaz ve devrelerdir. Harmonik oluşturan kaynaklar bölüm 2’de detaylı olarak incelenecektir.

1. elektronik hız kontrol cihazları
2. ark fırınları
3. tristör kontrollü doğrultucular (redresörler)
4. kaynak makinaları
5. statik konvertörler (UPS)
6. floresan lambalar, v.b.

harmoniklerin üretilmesine yol açarlar ve elektrik Şebekesini kirletirler.

f frekanslı sinüzoidal bileşen; temel harmonik (h1)
frekansları, temel harmonik frekansının katları olan sinuzoidal bileşenler;

harmonikler (hn).
Örnek
3. Harmonik oluÅŸumu
y(t) = h1(t) + h3(t)